Tôi bị đánh thức sớm bởi tiếng hợp xướng của những chú chim. Hát, hót líu lo, reo vang và trò chuyện, những giai điệu của chúng thật to, thật vui, và rộn vang khắp nơi—âm thanh nổi của thiên nhiên ở khắp nơi. Tôi cùng với một vài người bạn cắm trại ở một vùng có cây cối rậm rạp gần Mostar, một thành phố 600 năm tuổi thường được nhắc đến trong những bản tin thế giới của BBC và CNN trong suốt cuộc chiến giữa những nước cộng hòa Yugoslav cũ vào đầu những năm 1990.

Tiếng hót của những chú chim tăng theo cường độ và âm lượng, sau đó chuyển sang thì thầm, rồi lại trở lại âm thanh to, khải hoàn, tràn đầy nguồn cảm hứng và niềm vui. Những nỗi khó khăn đang phải đương đầu về mặt dân tộc khi đất nước bị chia cắt hoàn toàn không phải là nỗi bận tâm nơi những cái đầu bé xíu của lũ chim. Gần 15 năm sau khi chiến tranh chính thức kết thúc, những người công giáo Croatia, những người hồi giáo Bosnia, những người chính thống giáo Xéc-bi vẫn đang học cách cùng sống chung trong một thành phố, làm thế nào cùng nhau làm việc, và làm thế nào để tha thứ.

I was awakened early by a choir of birds. Singing, chirping, chanting, chiming, and conversing, their melodies were loud, joyful, and everywhere—nature’s own surround sound. Some friends and I were camping in a wooded area near Mostar, the 600-year-old city that was often mentioned in BBC and CNN world news reports during the war between former Yugoslav republics in the early 1990s.

The birds’ notes rose in pitch and volume, then swung to a whisper, then reached a crescendo again, victorious, full of inspiration and joy. The difficulties facing this ethnically divided country were clearly the furthest thing from their little minds. Nearly 15 years after the official end of the war, Croatian Catholics, Bosnian Muslims, and Serb Orthodox are still learning to live in the same cities, how to work together, and how to forgive.